Rò luân nhĩ là một lỗ nhỏ bẩm sinh nằm phía trước vành tai, thường chỉ to bằng đầu kim. Bên dưới cái lỗ đó là một đường ống nhỏ có lớp biểu mô lót giống da, đi sâu vào mô dưới da. Phần lớn trường hợp không gây phiền toái gì; vấn đề chỉ bắt đầu khi chất bã ứ đọng trong đường ống rồi nhiễm trùng.
Câu hỏi hai người mang lỗ rò hay đặt ra nhất là “có nguy hiểm không” và “có cần mổ không”. Câu trả lời phụ thuộc vào việc lỗ rò đã từng viêm hay chưa — bài này phân tích rõ từng tình huống.
Lỗ rò đó thực chất là gì
Vành tai được hình thành trong tuần thứ 6 của thai kỳ, từ sáu nụ mô nhỏ hợp lại. Khi các nụ này không khép kín trọn vẹn, khe hở còn sót lại tồn tại dưới dạng một đường ống — đó là đường rò luân nhĩ. Nó là dị tật bẩm sinh lành tính, có từ lúc sinh ra, không phải khối u và không phải bệnh mắc phải về sau.
Ba đặc điểm giải thích vì sao nó gây rắc rối:
- Lòng ống có biểu mô lót — tức là lớp da nằm bên trong ống, vẫn bong tế bào và tiết chất bã như da bình thường, nhưng chất đó không thoát ra ngoài dễ dàng.
- Miệng lỗ rất hẹp — đủ để vi khuẩn đi vào nhưng không đủ để dịch thoát ra.
- Đường ống có thể chia nhánh và ăn sâu hơn nhiều so với vẻ ngoài của lỗ.
Có nguy hiểm không: xét theo ba mức
Mức 1 — lỗ rò yên lặng: không nguy hiểm
Lỗ rò chưa từng sưng đau, không tiết dịch, chỉ là một chấm nhỏ trước tai. Ở mức này nó không ảnh hưởng sức khoẻ, không ảnh hưởng thính lực, không hoá ác tính. Nhiều người sống cả đời mà lỗ rò không bao giờ gây chuyện gì — chỉ cần giữ vệ sinh vùng đó và không nặn bóp.
Mức 2 — đã viêm một hoặc vài lần: cần xử lý, chưa nguy cấp
Đây là mức thường gặp nhất ở người đi khám. Lỗ rò từng sưng đỏ, đau, có khi chảy dịch đục mùi hôi, uống kháng sinh thì đỡ rồi vài tháng sau lại tái diễn. Không nguy hiểm tính mạng, nhưng có hai hệ quả thật:
- Mỗi đợt viêm để lại mô xơ dính. Càng viêm nhiều lần, ranh giới đường rò càng mờ, ca mổ về sau càng khó lấy trọn và nguy cơ tái phát càng cao.
- Dùng kháng sinh lặp lại nhiều đợt chỉ để dập viêm, trong khi nguyên nhân — đường rò — vẫn còn nguyên.
Mức 3 — áp xe: cần đi khám sớm
Khối sưng căng, đau nhiều, da đỏ bóng, có thể sốt. Ổ mủ nằm ngay vùng mặt nên nếu để vỡ tự nhiên ra ngoài thì sẹo để lại thường xấu và khó sửa hơn hẳn so với một đường rạch dẫn lưu chủ động. Đây là lúc không nên chờ xem có tự xẹp không.
Phân biệt với các khối khác trước tai
Không phải cứ có khối sưng trước tai là rò luân nhĩ. Vài thứ dễ nhầm:
| Tình trạng | Điểm phân biệt |
|---|---|
| Rò luân nhĩ | Có lỗ nhỏ trên da ngay trước gờ luân, đã có từ nhỏ |
| U bã đậu | Khối tròn dưới da, có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, thường có điểm đen ở giữa; không có từ lúc sinh |
| Hạch trước tai | Sưng lên khi có viêm nhiễm vùng đầu mặt, di động, không kèm lỗ trên da |
| U sụn vành tai | Nằm trên chính vành tai, chất chắc, liên quan tới xỏ khuyên hoặc chấn thương |
Điểm nhận dạng chắc chắn nhất của rò luân nhĩ là cái lỗ trên da đã có từ lúc sinh. Khối sưng mới xuất hiện ở người trước đó không hề có lỗ nào thì cần nghĩ tới nguyên nhân khác.
Khi nào nên mổ
Mổ rò luân nhĩ không phải việc bắt buộc với tất cả mọi người. Chỉ định thường đặt ra khi:
- Đã viêm từ hai lần trở lên;
- Chảy dịch dai dẳng, có mùi, ảnh hưởng sinh hoạt;
- Đã từng bị áp xe;
- Lỗ rò gây khó chịu thường xuyên hoặc người bệnh muốn xử lý dứt điểm.
Ngược lại, lỗ rò chưa từng viêm thì theo dõi là đủ. Và có một nguyên tắc quan trọng: không mổ trong lúc đang viêm cấp. Lúc mô đang sưng nề, ranh giới đường rò không rõ, phẫu thuật viên khó lấy trọn — mà sót lại một đoạn là bệnh quay lại. Phải điều trị hết viêm rồi mới mổ lấy trọn đường rò.
Ba việc không nên làm
- Nặn bóp lỗ rò. Đây là nguyên nhân phổ biến biến một lỗ rò đang yên lặng thành viêm cấp: nặn làm tổn thương thành ống và đẩy vi khuẩn vào sâu hơn.
- Chọc kim hay tự rạch tại nhà. Vùng này nhiều mạch máu và nằm ngay trên mặt.
- Đắp lá, bôi thuốc không rõ nguồn gốc. Không làm mất đường rò, mà làm chậm thời điểm xử lý đúng và có thể gây viêm da tiếp xúc chồng lên.
Có lỗ nhỏ trước tai và không chắc nó là gì? Chụp ảnh vùng đó rồi gửi qua Zalo 0794.495.493 để được xem trước và tư vấn xem đã cần can thiệp hay chỉ cần theo dõi.
Xem thêm bài tổng quan: Rò luân nhĩ: nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị.
Câu hỏi thường gặp
❓ Rò luân nhĩ có nguy hiểm không?
Bản thân lỗ rò là dị tật bẩm sinh lành tính, không hoá ác tính và không ảnh hưởng thính lực. Điều đáng ngại là các đợt nhiễm trùng lặp lại: mỗi lần viêm làm mô quanh đường rò xơ dính thêm, và nếu thành áp xe vỡ ra ngoài thì để lại sẹo ngay vùng mặt.
❓ Lỗ rò chưa bao giờ viêm thì có phải mổ không?
Không bắt buộc. Lỗ rò yên lặng chỉ cần giữ vệ sinh và theo dõi. Chỉ định mổ đặt ra khi đã viêm từ hai lần trở lên, chảy dịch dai dẳng, từng bị áp xe, hoặc gây khó chịu thường xuyên.
❓ Rò luân nhĩ và u bã đậu khác nhau thế nào?
Rò luân nhĩ có một lỗ nhỏ trên da ngay trước vành tai và đã có từ lúc sinh ra. U bã đậu là khối tròn nằm dưới da, xuất hiện về sau, có thể ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể và thường thấy một điểm đen ở giữa.
❓ Trẻ nhỏ có lỗ rò trước tai thì xử lý ra sao?
Nếu lỗ rò chưa viêm thì theo dõi và giữ vệ sinh, không cần can thiệp sớm. Trẻ có lỗ rò kèm bất thường hình dạng vành tai, bất thường thận hoặc chậm nói thì nên được khám kỹ hơn để loại trừ các hội chứng bẩm sinh đi kèm.
❓ Đang sưng đau có mổ được không?
Không nên mổ lấy đường rò trong đợt viêm cấp vì mô nề làm ranh giới đường rò không rõ, dễ sót và tái phát cao hơn. Việc cần làm trước là điều trị cho hết viêm — có thể phải rạch dẫn lưu nếu đã thành ổ mủ — rồi mới mổ khi mô đã ổn định.
