Áp xe rò luân nhĩ là khi đợt viêm đã tạo thành một ổ mủ khu trú ngay trước vành tai. Đây là mức nặng nhất trong các đợt viêm cấp, và cũng là mức mà việc chờ đợi gây thiệt hại rõ nhất: mủ tự vỡ ra da để lại sẹo co kéo trên mặt, còn đường rò bên dưới thì dính thêm một lớp, làm ca mổ về sau khó hơn.
Nhận ra áp xe bằng cách nào
Khác biệt then chốt so với viêm cấp thông thường nằm ở tính chất khối sưng: viêm mô thì khối chắc đều, áp xe thì phần giữa mềm và căng vì bên trong đã hoá mủ.
| Viêm cấp chưa hoá mủ | Áp xe | |
|---|---|---|
| Sờ khối | Chắc đều, ranh giới mờ | Căng, phần giữa mềm, có cảm giác dịch di động |
| Đau | Đau âm ỉ, tăng khi chạm | Đau nhiều, giật theo nhịp mạch |
| Da phía trên | Đỏ | Đỏ sẫm, căng bóng, có khi mỏng đi và sắp vỡ |
| Toàn thân | Thường không sốt | Có thể sốt, mệt, nổi hạch trước tai |
| Hướng xử lý | Kháng sinh, chăm sóc tại chỗ | Rạch dẫn lưu mủ kèm kháng sinh |
Khi nào cần đi ngay
- Khối sưng căng và mềm ở giữa — dấu hiệu trực tiếp của ổ mủ.
- Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi — nhiễm trùng đã vượt khỏi phạm vi tại chỗ.
- Da phía trên mỏng, bóng, sắp vỡ — cần chủ động rạch đúng chỗ trước khi nó tự vỡ.
- Sưng lan xuống má hoặc xuống trước dái tai, mở miệng hoặc nhai thấy vướng.
- Trẻ nhỏ quấy khóc, bỏ ăn, sốt — trẻ diễn tiến nhanh hơn người lớn, xem thêm bài rò luân nhĩ ở trẻ em.
- Người tiểu đường, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch — nhiễm trùng lan nhanh và khó lường hơn.
Xử lý gồm những gì
Nguyên tắc điều trị ổ mủ ở bất kỳ vị trí nào cũng vậy: phải dẫn lưu được mủ ra ngoài. Kháng sinh khó ngấm vào lòng ổ mủ nên uống thuốc đơn thuần thường chỉ làm đợt viêm kéo dài chứ không dứt.
- Gây tê tại chỗ vùng da trên ổ mủ.
- Rạch dẫn lưu theo đường đặt sao cho sẹo về sau nằm khuất theo nếp tự nhiên trước tai.
- Làm sạch ổ mủ, bơm rửa; có thể đặt một dẫn lưu nhỏ nếu ổ sâu.
- Kháng sinh theo kê đơn, uống đủ ngày kể cả khi đã hết đau.
- Thay băng và theo dõi tới khi vết rạch khô, thường vài ngày tới hơn một tuần.
Cần nói rõ một điểm hay bị hiểu nhầm: rạch dẫn lưu không phải là mổ chữa khỏi rò luân nhĩ. Thủ thuật này chỉ giải quyết ổ mủ của đợt viêm hiện tại; đường rò vẫn còn nguyên bên dưới, nên nếu không mổ lấy trọn đường rò sau đó thì các đợt viêm sẽ còn lặp lại.
Sau đợt áp xe thì mổ khi nào
Không mổ lấy đường rò trong lúc đang viêm. Mô đang phù nề làm ranh giới đường rò không rõ, phẫu thuật viên khó lấy trọn — mà sót lại một nhánh nhỏ là bệnh quay lại. Thời điểm hợp lý thường là sau khi hết viêm hoàn toàn vài tuần, khi vùng mổ đã hết đỏ, hết chảy dịch và mô mềm trở lại. Bác sĩ khám trực tiếp sẽ xác định mốc cụ thể cho từng người.
Đã từng bị áp xe là một trong những chỉ định rõ nhất để mổ lấy trọn đường rò, vì lần áp xe đầu tiên cho thấy đường rò đã đủ điều kiện nhiễm trùng và sẽ tiếp tục như vậy. Về chi phí, xem bài chi phí phẫu thuật rò luân nhĩ.
Những việc không nên làm
- Tự chọc kim hoặc rạch tại nhà. Vùng trước tai nhiều mạch máu và nằm gần các nhánh thần kinh mặt; rạch không đúng lớp còn làm nhiễm trùng lan rộng hơn.
- Nặn cho mủ ra bớt. Áp lực đẩy vi khuẩn vào sâu theo đường rò thay vì ra ngoài.
- Đắp lá, đắp thuốc nam lên khối sưng. Không làm ổ mủ tiêu đi, dễ gây thêm viêm da tiếp xúc và làm mờ dấu hiệu theo dõi.
- Uống lại đơn kháng sinh cũ của đợt trước. Liều và loại thuốc phải phù hợp với mức độ hiện tại.
- Chờ ổ mủ tự vỡ. Sẹo do vỡ tự nhiên xấu hơn hẳn sẹo của đường rạch chủ động.
Vùng trước tai đang sưng căng, đau nhiều hoặc có sốt? Chụp ảnh rồi gửi qua Zalo 0794.495.493 để được xem trước và hẹn xử lý sớm — ổ mủ để càng lâu thì sẹo về sau càng khó đẹp.
Xem thêm bài tổng quan: Rò luân nhĩ: nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị.
Câu hỏi thường gặp
❓ Áp xe rò luân nhĩ có tự khỏi được không?
Ổ mủ đã hình thành thì cần được dẫn lưu ra ngoài. Một số trường hợp mủ tự vỡ qua da và bớt đau, nhưng đó không phải là khỏi: đường rò vẫn còn, vết vỡ tự nhiên để lại sẹo co kéo trên mặt và đợt viêm sau vẫn sẽ tới.
❓ Rạch dẫn lưu có đau không?
Thủ thuật làm dưới gây tê tại chỗ nên trong lúc rạch chủ yếu là cảm giác tức, không đau như khi ổ mủ đang căng. Nhiều người thấy dễ chịu hẳn ngay sau khi mủ được dẫn lưu vì áp lực trong ổ giảm xuống.
❓ Rạch dẫn lưu xong là hết bệnh chưa?
Chưa. Rạch dẫn lưu chỉ xử lý ổ mủ của đợt viêm hiện tại; đường rò bẩm sinh vẫn còn nguyên bên dưới. Muốn dứt điểm phải mổ lấy trọn đường rò, thực hiện sau khi đã hết viêm hoàn toàn.
❓ Sau rạch dẫn lưu bao lâu thì mổ lấy đường rò được?
Thường là sau khi hết viêm hoàn toàn vài tuần, khi vùng đó hết đỏ, hết chảy dịch và mô đã mềm trở lại. Mổ quá sớm lúc mô còn phù nề dễ sót một nhánh đường rò, mà sót là bệnh tái phát.
❓ Áp xe rò luân nhĩ ở trẻ nhỏ có nguy hiểm hơn không?
Trẻ nhỏ diễn tiến nhanh hơn và khó mô tả triệu chứng, nên dấu hiệu cần chú ý là quấy khóc, bỏ ăn, sốt kèm sưng đỏ trước tai. Với trẻ nên đi khám sớm ngay khi thấy sưng, không chờ theo dõi vài ngày như người lớn.
