Rò luân nhĩ là một lỗ nhỏ bẩm sinh nằm ngay phía trước vành tai, chỗ tiếp giáp giữa gờ luân và mặt. Nhìn bên ngoài chỉ là một chấm nhỏ như đầu kim, nhưng bên dưới là một đường ống lót biểu mô ăn sâu vào mô dưới da — đó là lý do nó có thể ứ đọng chất bã, nhiễm trùng và tái đi tái lại nhiều năm.
Phần lớn người mang lỗ rò này sống cả đời không gặp vấn đề gì. Nhưng một khi đã viêm lần đầu, khả năng viêm lại là rất cao, và mỗi đợt viêm lại làm đường rò dính thêm vào mô xung quanh, khiến ca mổ sau này khó hơn.
Vì sao có lỗ rò trước tai
Đây là dị tật bẩm sinh, hình thành từ trong bào thai. Vành tai được tạo nên từ sáu nụ nhỏ (gọi là nụ His) hợp lại trong tuần thứ 6 của thai kỳ. Nếu các nụ này không khép kín hoàn toàn, phần khe còn sót lại tồn tại dưới dạng một đường ống nhỏ — chính là đường rò luân nhĩ.
- Không phải do mẹ ăn uống hay làm gì sai trong thai kỳ. Đây là điều nhiều phụ huynh lo lắng và cần được nói rõ.
- Có yếu tố gia đình. Nhiều trường hợp có bố mẹ, anh chị em cùng mang lỗ rò tương tự.
- Thường gặp hơn ở người châu Á so với người châu Âu.
- Có thể một bên hoặc hai bên. Một bên phổ biến hơn; trường hợp hai bên thì khả năng có tính gia đình cao hơn.
Nhận biết thế nào
| Giai đoạn | Biểu hiện |
|---|---|
| Chưa viêm | Chỉ là một lỗ nhỏ trước vành tai, không đau, không tiết dịch. Nhiều người phát hiện tình cờ hoặc do người khác chỉ ra |
| Ứ đọng chất bã | Thỉnh thoảng nặn ra chất trắng đục, mùi hôi; vùng quanh lỗ hơi cộm |
| Viêm cấp | Sưng đỏ, nóng, đau nhức quanh lỗ rò; có thể chảy dịch đục |
| Áp xe | Khối sưng căng, đau nhiều, có thể sốt — cần xử lý sớm, xem áp xe rò luân nhĩ |
| Viêm mạn tính | Chảy dịch dai dẳng, da quanh lỗ dày lên, có khi tạo đường dò thứ hai |
Chi tiết từng dấu hiệu và cách phân biệt với các khối khác vùng trước tai có trong bài dấu hiệu nhận biết rò luân nhĩ bị viêm nhiễm.
Có nguy hiểm không
Bản thân lỗ rò là lành tính — không phải khối u, không hoá ác tính. Điều đáng ngại nằm ở các đợt nhiễm trùng lặp lại: mỗi lần viêm là một lần mô xung quanh xơ dính, và nếu áp xe vỡ ra ngoài thì để lại sẹo xấu ngay vùng mặt. Người bị viêm nhiều lần cũng thường phải dùng kháng sinh nhiều đợt.
Mức độ nguy hiểm khác nhau rõ rệt giữa một lỗ rò chưa từng viêm và một lỗ rò đã áp xe nhiều lần — phân tích theo ba mức nằm ở bài rò luân nhĩ có nguy hiểm không.
Có một điểm cần biết: lỗ rò luân nhĩ đơn thuần không ảnh hưởng tới thính lực. Tuy nhiên trong một số ít trường hợp, nó đi kèm các hội chứng bẩm sinh khác của vùng đầu mặt cổ — nên trẻ có lỗ rò kèm bất thường vành tai, thận hoặc chậm nói nên được khám kỹ hơn, xem rò luân nhĩ ở trẻ em.
Có tự khỏi được không
Không. Đường rò có lớp biểu mô lót bên trong giống như da, nên nó không tự teo đi cũng không tự bít lại. Thuốc uống và thuốc bôi chỉ giải quyết được đợt viêm trước mắt, không làm mất đường rò — đó là lý do bệnh cứ tái đi tái lại theo chu kỳ. Chi tiết ở bài rò luân nhĩ có tự khỏi không.
Khi nào cần mổ, khi nào chưa
- Chưa cần mổ: lỗ rò yên lặng suốt nhiều năm, không đau, không tiết dịch. Chỉ cần giữ vệ sinh và theo dõi — xem cách vệ sinh lỗ rò đúng cách.
- Nên mổ: đã viêm từ hai lần trở lên, chảy dịch dai dẳng, từng bị áp xe, hoặc lỗ rò gây khó chịu thường xuyên.
- Không mổ khi đang viêm cấp. Đây là nguyên tắc quan trọng: mổ lúc mô đang sưng nề thì rất khó lấy trọn đường rò, và tỷ lệ tái phát cao hơn hẳn. Phải điều trị cho hết viêm rồi mới mổ triệt để.
Mổ rò luân nhĩ làm gì
Mục tiêu của ca mổ là lấy trọn toàn bộ đường rò, từ lỗ ngoài da cho tới đầu tận cùng của nó trong mô. Đây là điểm quyết định: sót lại một đoạn nhỏ là đủ để bệnh quay lại sau vài tháng tới vài năm.
- Khám, đánh giá tình trạng viêm và xác định lỗ rò.
- Gây tê tại chỗ (người lớn) — bệnh nhân tỉnh táo suốt ca mổ.
- Rạch một đường nhỏ quanh lỗ rò, bóc tách theo đúng hướng đường rò.
- Lấy trọn đường rò cùng phần mô xơ dính do các đợt viêm cũ.
- Khâu thẩm mỹ theo nếp da tự nhiên trước tai.
- Hẹn tái khám, cắt chỉ và theo dõi vết mổ.
Về sẹo: đường rạch nằm ngay nếp trước vành tai nên sau khi lành thường mờ và khó nhận ra — chi tiết ở bài mổ rò luân nhĩ có để lại sẹo không. Phần chăm sóc sau mổ và mốc thời gian hồi phục xem tại chăm sóc sau mổ rò luân nhĩ.
Vì sao có người mổ rồi vẫn bị lại
Ba lý do thường gặp, và cả ba đều liên quan tới việc lấy chưa trọn đường rò:
- Mổ trong lúc đang viêm — mô nề khiến ranh giới đường rò không rõ.
- Đường rò có nhánh phụ mà lần mổ trước không phát hiện.
- Chỉ rạch dẫn lưu ổ mủ mà chưa mổ lấy đường rò — cách này giải quyết đợt viêm nhưng không phải điều trị triệt để.
Trường hợp đã mổ mà vẫn tái phát vẫn xử lý được, chỉ là ca mổ lại khó hơn do mô đã xơ — xem rò luân nhĩ tái phát sau mổ.
Chưa chắc lỗ nhỏ trước tai của mình có phải rò luân nhĩ không? Chụp ảnh vùng đó gửi qua Zalo 0794.495.493 để được xem trước và tư vấn hướng xử lý.
Chuyên đề rò luân nhĩ
Câu hỏi thường gặp
❓ Rò luân nhĩ có phải mổ không nếu chưa bao giờ bị viêm?
Không bắt buộc. Lỗ rò yên lặng, không đau, không tiết dịch thì chỉ cần giữ vệ sinh và theo dõi. Chỉ định mổ đặt ra khi đã viêm từ hai lần trở lên, chảy dịch dai dẳng, từng bị áp xe, hoặc lỗ rò gây khó chịu thường xuyên trong sinh hoạt.
❓ Đang sưng đau thì mổ luôn được không?
Không nên. Mổ lúc mô đang viêm nề thì rất khó nhận ra ranh giới đường rò, dễ sót và tái phát cao hơn hẳn. Nguyên tắc là điều trị cho hết viêm trước — có thể cần rạch dẫn lưu nếu đã thành ổ mủ — rồi mới mổ lấy trọn đường rò khi mô đã ổn định.
❓ Rò luân nhĩ có di truyền không?
Có yếu tố gia đình. Nhiều trường hợp có bố mẹ hoặc anh chị em cùng mang lỗ rò tương tự, và tỷ lệ này cao hơn ở nhóm bị cả hai bên tai. Tuy nhiên không phải cứ bố mẹ có là con chắc chắn có.
❓ Lỗ rò trước tai có ảnh hưởng tới nghe không?
Rò luân nhĩ đơn thuần không ảnh hưởng tới thính lực vì nó nằm ở phần mềm phía trước vành tai, không thông với ống tai hay tai giữa. Riêng trẻ có lỗ rò kèm bất thường hình dạng vành tai, bất thường thận hoặc chậm nói thì nên được khám kỹ hơn để loại trừ các hội chứng bẩm sinh đi kèm.
❓ Có nên tự nặn chất trắng trong lỗ rò ra không?
Không nên. Nặn bóp làm tổn thương thành đường rò và đẩy vi khuẩn vào sâu hơn, đây là nguyên nhân phổ biến khiến một lỗ rò đang yên lặng chuyển thành viêm cấp rồi áp xe. Chỉ cần rửa sạch nhẹ nhàng bên ngoài bằng nước và xà phòng dịu, lau khô.
