Mẹo dân gian chữa u bã đậu: mẹo nào có tác dụng, mẹo nào gây hại

Người gõ cụm mẹo dân gian chữa u bã đậu thường đang ở một trong hai tình huống: vừa sờ thấy một cục tròn dưới da và chưa muốn đi mổ, hoặc đã được người quen mách một cách đắp, bôi, nặn nào đó và muốn biết có nên thử không. Bài này trả lời thẳng câu hỏi đó, từng mẹo một, theo đúng những gì phòng khám gặp mỗi tuần.

Nói gọn trước để bạn khỏi phải đọc hết: không mẹo dân gian nào làm biến mất được u bã đậu, vì thứ tạo ra khối u là một lớp vỏ bao nằm dưới da — thứ bôi đắp bên ngoài không chạm tới được. Có một hai việc làm ở nhà giúp dễ chịu hơn khi khối u hơi sưng. Còn lại, phần lớn các mẹo được truyền tai hoặc vô tác dụng, hoặc làm khối u viêm lên và khiến lần mổ sau khó hơn.

Vì sao mẹo dân gian không làm hết được u bã đậu

Muốn biết một cách chữa có tác dụng hay không, phải biết mình đang chữa cái gì. U bã đậu không phải là một cục mủ hay một ổ viêm. Nó là một cái túi kín nằm dưới da, có lớp vỏ bao là mô sống. Lớp vỏ này liên tục tiết chất bã màu trắng ngà vào trong lòng túi, nên khối u cứ lớn dần theo thời gian.

Từ cấu tạo đó rút ra ba điều:

• Vỏ bao nằm dưới da, thuốc đắp nằm trên da. Lá cây, tỏi, nghệ, giấm hay tinh dầu đều nằm ở bề mặt. Da lành là một hàng rào tốt, và nó chặn luôn những thứ bạn đắp lên. Không có con đường nào để chúng tới được lớp vỏ bao bên dưới và làm tiêu nó.
• Lấy chất bã ra không phải là chữa. Nặn hay chích cho chất bã chảy ra thì khối u xẹp xuống thật, nhưng vỏ bao vẫn còn nguyên và tiếp tục tiết bã. Vài tuần đến vài tháng sau, túi lại đầy.
• Cách xử lý dứt điểm là lấy trọn vỏ bao ra. Đó là việc của tiểu phẫu bóc nang. Đây cũng là lý do câu hỏi u bã đậu có tự hết không và câu hỏi uống thuốc có hết không đều có chung một câu trả lời.

Hiểu được ba điều này thì đánh giá mẹo nào cũng dễ: mẹo đó có chạm tới được vỏ bao không? Nếu không, nó không làm hết khối u — việc còn lại chỉ là xem nó vô hại hay có hại.

Đánh giá từng mẹo dân gian chữa u bã đậu hay được truyền tai

Bảng dưới tóm tắt những mẹo người bệnh hay kể lại khi tới khám. Phần giải thích chi tiết nằm ngay sau bảng.

1. Nặn hoặc chích kim cho chất bã chảy ra

Đây là mẹo phổ biến và cũng là mẹo để lại nhiều hậu quả mà phòng khám phải xử lý. Lý do nhiều người thử: khối u trông giống một cái mụn to, và khi nặn thì có chất bã trắng đặc, mùi khó chịu đùn ra thật — cảm giác như đang “lấy được nhân”.

Vấn đề là lực bóp không chỉ đẩy chất bã ra ngoài mà còn đẩy nó vào mô xung quanh. Vỏ bao bị rách dưới da, chất bã tràn ra ngoài túi, cơ thể coi nó là dị vật và phản ứng bằng một đợt viêm. Cộng thêm vi khuẩn từ tay, từ kim, khối u dễ chuyển sang nhiễm trùng: sưng to, đỏ, nóng, đau, rồi xì mủ.

Và vì vỏ bao vẫn còn, khối u quay lại — lần này thường dính chặt hơn vào mô xung quanh. Chi tiết về việc nên làm gì khi mới phát hiện khối u có ở bài phát hiện u bã đậu phải làm gì.

2. Đắp tỏi giã

Tỏi được truyền tai là “kháng sinh tự nhiên”, nên nhiều người giã tỏi đắp lên khối u rồi băng lại qua đêm. Tỏi sống có hợp chất gây kích ứng mạnh; đắp kín lên da trong nhiều giờ có thể gây bỏng hoá chất — da đỏ rát, phồng rộp, có khi trợt loét. Y văn đã ghi nhận khá nhiều trường hợp bỏng da do đắp tỏi.

Lớp da bị bỏng ngay trên khối u là tình huống bất lợi kép: khối u vẫn còn nguyên, còn da phía trên thì tổn thương, dễ nhiễm trùng và phải đợi lành rồi mới tính chuyện tiểu phẫu được.

3. Bôi giấm táo

Giấm táo có tính axit. Một số hướng dẫn trên mạng khuyên thấm bông gòn rồi dán lên khối u nhiều giờ. Bôi thoáng qua thì thường chỉ gây rát; dán kín lâu thì có thể gây kích ứng nặng và bỏng axit trên da. Axit không đi xuyên qua da để hoà tan được vỏ bao, nên cái giá phải trả không đổi lại được gì.

4. Đắp lá: trầu không, lá lốt, lá mồng tơi và các loại lá khác

Lá giã nhuyễn đắp lên khối u là cách làm có từ lâu ở nhiều vùng. Phần lớn các loại lá này tương đối lành với da lành. Rủi ro xuất hiện khi da trên khối u đã trầy hoặc khối u đã viêm: lá giã không vô khuẩn, đắp lên một vùng da hở là đưa thêm vi khuẩn vào đúng chỗ đang viêm.

Có người đắp lá xong thấy khối u đỡ sưng và nghĩ lá có tác dụng. Thực ra một đợt viêm nhẹ thường tự lui sau vài ngày dù có đắp gì hay không — phần giải thích ở mục bên dưới.

5. Bôi kem đánh răng

Mẹo này đi ra từ việc “kem đánh răng làm khô mụn”. Kể cả với mụn thông thường, cách này cũng không được các bác sĩ da liễu khuyên dùng vì dễ làm da khô rát, kích ứng. Với u bã đậu thì nó càng không có cơ sở: khối u không phải là một nốt mụn nằm trong lỗ chân lông mà là một túi nằm sâu hơn dưới da. Nếu chưa phân biệt được, xem thêm bài phân biệt u bã đậu và mụn.

6. Nghệ tươi, tinh bột nghệ trộn mật ong

Trong các mẹo ở đây, đắp nghệ là mẹo ít gây hại. Tuy vậy nó không làm nhỏ được khối u, và có một nhược điểm ít ai để ý: nghệ nhuộm vàng da. Khi da vùng khối u bị nhuộm vàng, bạn khó nhận ra nó đang đỏ lên — mà đỏ lên thường là dấu hiệu đầu tiên của một đợt viêm. Một số người cũng bị dị ứng tiếp xúc với nghệ.

7. Tinh dầu tràm trà (tea tree)

Tinh dầu tràm trà có tác dụng kháng khuẩn trên bề mặt da, nên nó được giới thiệu như một cách “sát trùng khối u”. Nhưng khối u bã đậu không phải là một ổ vi khuẩn trên bề mặt, và tinh dầu không đi tới được vỏ bao. Bôi tinh dầu đậm đặc trực tiếp lên da còn có thể gây viêm da tiếp xúc. Nếu muốn dùng để giữ sạch vùng da, phải pha loãng đúng hướng dẫn trên sản phẩm.

8. Chườm ấm — việc làm ở nhà có ích, nhưng không phải để chữa

Đây là việc duy trì được ở nhà và có lợi thật: khi khối u hơi sưng, hơi căng tức, chườm khăn ấm (không nóng) lên vùng đó 10–15 phút mỗi lần, vài lần trong ngày giúp dễ chịu hơn. Có khi chất bã thoát ra qua lỗ nhỏ trên bề mặt khối u và khối u xẹp bớt.

Cần nói rõ: chườm ấm là biện pháp giảm khó chịu trong lúc chờ đi khám, không phải cách chữa. Vỏ bao vẫn ở đó. Và nếu khối u đã sưng đỏ lan rộng, đau nhiều, có sốt thì không ngồi chườm nữa mà cần đi khám ngay.

Còn thuốc nam, thuốc Đông y uống trong thì sao?

Đây là câu hỏi riêng, có bài phân tích đầy đủ: chữa u bã đậu bằng Đông y. Tóm tắt lại thì cũng cùng một lý do như trên — thuốc uống vào đi theo đường máu, không có cách nào “tan” được một cái túi có vỏ bao riêng nằm dưới da.

“Tôi đắp xong thấy khối u xẹp” — chuyện gì đã thực sự xảy ra?

Đây là câu người bệnh kể nhiều khi tới khám, và nó là lý do các mẹo dân gian được truyền tai mãi. Trải nghiệm đó có thật, chỉ là nguyên nhân không nằm ở thứ được đắp lên. Có ba khả năng:

1. Đợt viêm tự lui. Khối u có những đợt sưng lên rồi dịu xuống. Nếu bạn bắt đầu đắp đúng lúc nó đang sưng, vài ngày sau nó dịu — trùng hợp về thời gian khiến ta nghĩ thứ được đắp đã có tác dụng.
2. Chất bã thoát ra ngoài. Qua lỗ nhỏ trên bề mặt, hoặc qua chỗ da bị trầy do đắp, một phần chất bã chảy ra. Túi xẹp đi, nhưng túi vẫn còn và sẽ đầy trở lại.
3. Vỏ bao vỡ dưới da. Khối u trông nhỏ đi và mềm hơn, nhưng chất bã đã lan vào mô xung quanh. Đây là trường hợp bất lợi: thường sẽ có một đợt viêm sau đó, và khi mổ, vỏ bao đã rách, dính, khó bóc trọn.

Cả ba trường hợp đều có chung một kết cục: khối u quay lại. Đó là lý do hỏi “khối u xẹp rồi thì có cần mổ nữa không” cũng giống như hỏi u bã đậu để lâu có sao không.

Cái giá thật của việc thử mẹo: một lần mổ thành hai

Nhiều người thử mẹo vì nghĩ “cứ thử, không được thì đi mổ, có mất gì đâu”. Cái mất nằm ở chỗ mẹo thất bại thường không để khối u nguyên như cũ.

Một khối u bã đậu còn im lặng — chưa sưng, chưa đỏ, vỏ bao còn nguyên — được bóc trọn trong một lần tiểu phẫu, gây tê tại chỗ, về trong ngày. Một khối u đã viêm vì bị nặn, bị đắp thì khác hẳn: thường phải xử lý ổ viêm trước, đợi hết viêm, rồi mới bóc nang được. Tức là hai lần can thiệp thay vì một, đường mổ dài hơn vì mô đã dính, sẹo cũng rõ hơn.

Chi phí cũng đi theo hướng đó. Theo bảng chi phí tiểu phẫu u bã đậu của phòng khám, một khối u khoảng 1cm có mức tham khảo 1 – 1,5 triệu đồng. Khối u đã viêm thì mức cụ thể tuỳ tình trạng, và thường cao hơn mức của cùng kích thước khi chưa viêm.

Nếu chưa đi mổ được ngay: ở nhà nên làm gì

Không phải ai cũng sắp xếp được thời gian đi mổ ngay khi phát hiện khối u. Trong lúc chờ, đây là những việc nên và không nên làm:

Nên:

• Giữ vùng da có khối u sạch, khô. Tắm rửa bình thường, lau khô nhẹ nhàng.
• Hạn chế để khối u bị cọ xát: quai ba lô, cổ áo, đai quần, vị trí tì đè khi ngồi.
• Chườm ấm như hướng dẫn ở trên nếu khối u hơi căng tức.
• Chụp một tấm ảnh khối u, đặt cạnh một vật quen thuộc để thấy kích thước. Vài tuần sau chụp lại, bạn sẽ biết nó có lớn lên không.

Không nên:

• Nặn, bóp, chích bằng kim — kể cả khi thấy có “đầu” trắng trên bề mặt.
• Đắp tỏi, giấm, hoá chất hay lá giã lên khối u, nhất là khi da đã trầy.
• Băng kín khối u đang chảy dịch bằng băng không vô khuẩn.

Cần đi khám sớm, không chờ khi khối u đỏ lên và lan rộng, nóng, đau tăng dần, chảy dịch có mùi, to nhanh bất thường, hoặc bạn bị sốt. Người đang có bệnh tiểu đường nên đi khám sớm hơn, vì vết viêm ở người tiểu đường lan nhanh và lâu lành hơn.

Vì sao nhiều người vẫn chọn thử mẹo trước khi đi khám

Qua những người bệnh tới phòng khám sau khi đã thử mẹo, lý do thường xoay quanh ba nỗi lo. Mỗi nỗi lo đều có câu trả lời cụ thể:

• Sợ mổ, sợ đau. Tiểu phẫu u bã đậu được làm với gây tê tại chỗ, người bệnh tỉnh táo suốt quá trình. Cảm giác rõ rệt là lúc chích thuốc tê. Chi tiết ở bài tiểu phẫu u bã đậu có đau không.
• Sợ phải nằm viện, nghỉ làm. Với khối u chưa viêm, người bệnh tự đi về trong ngày — xem mổ u bã đậu có phải nằm viện không và bao lâu thì lành.
• Sợ tốn kém. Mổ lúc khối u còn nhỏ và chưa viêm chính là cách để chi phí thấp. Thử mẹo rồi để khối u viêm mới là con đường tốn kém hơn.

Có một ca đã được kể lại trên site này: một anh 35 tuổi mang khối u bã đậu ở ngực suốt 8 năm, từ cỡ hạt đậu thành khối 6cm rồi viêm, chỉ vì ngại dao kéo. Câu anh nói sau ca mổ đáng để nhắc lại: nếu mổ từ lúc khối u còn nhỏ thì đỡ tốn kém và đau đớn hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Có mẹo dân gian nào chữa khỏi u bã đậu không?

Không. U bã đậu là một túi có vỏ bao riêng nằm dưới da. Những thứ đắp hay bôi bên ngoài không đi tới được lớp vỏ bao đó, nên không làm tiêu được khối u. Nặn hay chích chỉ làm khối u xẹp tạm thời vì vỏ bao vẫn còn và sẽ tiết bã trở lại. Cách xử lý dứt điểm là tiểu phẫu bóc trọn nang cùng vỏ bao.

Tự nặn u bã đậu tại nhà có sao không?

Có rủi ro đáng kể. Lực bóp có thể làm rách vỏ bao dưới da, chất bã tràn vào mô xung quanh gây viêm, cộng thêm vi khuẩn từ tay hoặc dụng cụ dễ dẫn tới nhiễm trùng, sưng đỏ và xì mủ. Khối u đã viêm thường phải điều trị viêm trước rồi mới mổ được, tức hai lần can thiệp thay vì một, và sẹo cũng rõ hơn.

Đắp tỏi lên u bã đậu có làm khối u tan không?

Không. Tỏi không đi xuyên qua da tới được vỏ bao. Ngược lại, tỏi sống đắp kín trên da nhiều giờ có thể gây bỏng hoá chất — da đỏ rát, phồng rộp, trợt loét. Da trên khối u bị tổn thương thì dễ nhiễm trùng hơn và phải đợi lành mới tiểu phẫu được.

Đắp lá xong khối u xẹp xuống, vậy là đã khỏi chưa?

Chưa. Khối u xẹp thường là do một đợt viêm tự lui, do một phần chất bã thoát ra ngoài, hoặc do vỏ bao đã vỡ dưới da. Trong cả ba trường hợp, vỏ bao vẫn còn nên khối u sẽ đầy lại. Trường hợp vỏ bao vỡ còn bất lợi hơn vì dễ viêm và khó bóc trọn khi mổ.

Trong lúc chưa đi mổ được thì làm gì ở nhà cho an toàn?

Giữ vùng da sạch và khô, hạn chế cọ xát, không nặn và không đắp gì lên khối u. Nếu khối u hơi căng tức có thể chườm khăn ấm 10–15 phút mỗi lần để dễ chịu hơn. Đi khám sớm nếu khối u đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy dịch có mùi, to nhanh hoặc bị sốt.

Mổ u bã đậu có tốn kém không, có phải nằm viện không?

Khối u nhỏ, chưa viêm được tiểu phẫu gây tê tại chỗ và người bệnh về trong ngày. Theo bảng tham khảo của phòng khám, khối u khoảng 1cm có mức 1 – 1,5 triệu đồng; mức cụ thể tuỳ kích thước, số lượng và tình trạng khối u. Khối u đã viêm thì thường tốn kém hơn, nên mổ sớm cũng là cách tiết kiệm.

Liên hệ

Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều
Địa chỉ: 46P Thuận Kiều, Phường Minh Phụng, TP.HCM
Bác sĩ Thanh Tùng — Điện thoại: 0794.495.493